آینده را قرن جنگ بر سر آب دانستهاند. بنابراین دور از تصور نیست که روزی مردم مجددا به استفاده از آبانبارها جهت تامین آب حتی در مصارف آشامیدنی روی بیاورند. بنابراین با نگاهی به آینده حفظ آبانبارها به عنوان مخازن تامین آب توجیه پذیر میگردد. حتی در مواردی که قرار است آبانبار تغییر کاربری داده شود، بهتر است با اجرای سقف در ارتفاعی مناسب، مخزن آبانبار جهت ذخیره و تامین آب مورد نیاز کاربری پیشنهادی حفظ گردد. از آب آبانبارها علاوه بر مصارف آشامیدنی میتوان در آبیاری گیاهان، تهویه مطبوع و خنک سازی ساختمان، پدافند غیر عامل و مصارف غیر آشامیدنی همچون شستشوی ظروف و استحمام استفاده نمود.
بررسی ویژگی آبی آبانبارهای لار در مقایسه با استاندارهای آب مناسب برای آشامیدن، کشاورزی، آتشنشانی و …
در جدول زیر ویژگیهای شیمیایی آب چند آبانبار که همچنان مورد استفاده مردم جهت مصارف آشامیدن و پخت و پز میباشند، ارائه گردیده است. در این تحقیق که توسط مسلم راستی صورت پذیرفته، آزمایشهای شیمیایی استاندارد شمارش باکتریهای کلیفرم پنج لولهای (MPN) و شمارش جمعیت میکروبی هتروتروف(HPC) بر روی نمونههای آب تعدادی از آبانبارها صورت پذیرفته و مقادیر قابلیت هدایت الکتریکی (EC) و کل جامدات محلول ( TDS) نمونههای موردنظر نیز مورد اندازهگیری قرار گرفتهاست( راستی و همکاران، ۱۳۸۹، ص۱۲).
جدول شماره۵: ویژگیهای شیمیایی آب مخازن آبانبارهای شهر لار
ردیف
محل نمونهبرداری
آزمون باکتریولوژی(کلیفرم) MPN
آزمون HPC
آزمون Ec
آزمون TDS
آزمون احتمالی
آزمون تاییدی
آزمون تکمیلی
۱
آبانبار آقا
۱۶
۱۶
۹/۲
۲۶
۷۰۰
۴۲۰
۲
آبانبار حاج حسین
۱۶
۱۶
۱۶
۷۵
۵۰۰
۳۰۰
۳
آبانبار کلاه سیاه
۱۶
۱۶
۹/۲
۱۵۵
۴۰۰
۲۴۰
۴
آبانبار نظر علی بیگ
۱۶
۱۶
۱۶
۱۲۳
۵۳۰
۳۱۸
۵
آبانبار هشت فخ
۱۶
۱۶
۱۶
۴۰۰
۴۰۰
۲۴۰
۶
آبانبار شهیدان
۱۶
۱۶
۵/۱
۸۲
۷۸۵
۴۷۱
۷
آبانبار پیر براق
۱۶
۱۶
۱۶
۱۵۵
۶۵۰
۳۹۰
۸
آبانبار نشاط
۱۶
۹/۲
۱۶
۱۲۳
۶۰۰
۳۶۰
حد مجاز پارامترهای اندازهگیری شده بالا برای مصارف آشامیدنی به قرار زیر است:
حد مجاز EC = μ.s/cm1800، حد مجاز TDS= mg/l1500، MPN مجاز در آب شرب = (کمتر از۱۰ قابل اصلاح، بالاتر از ده خطرناک) ۰، حد مجاز HPC= CFU/100ml 500 میباشد. با توجه به جدول بالا و حد مجاز پارامترهای شیمیایی ذکر شده، نتایج زیر ( جهت استفاده از این آب به عنوان آب آشامیدنی) حاصل میگردد. نتایج حاصل از آزمایش میکروبی MPN بیانگر آن است که با توجه به آلودگی زیاد نمونههای مورد آزمایش، استفاده از این آب در صورت عدم گندزدایی منظم طبق استانداردهای جهانی بسیار خطرناک میباشد. نتایج آزمون HPC آب موجود در آبانبارها با توجه به ازدیاد کلونیهای شمارش شده بیانگر آلودگی زیاد آب به جمعیت میکروبی هتروتروف بوده و ضرورت شستشوی مداوم آبانبارها با رعایت اصول استاندارد را بیان میدارد. مقادیر اندازهگیری شدهی قابلیت هدایت الکتریکی(EC) و کل جامدات محلول (TDS) بیانگر کیفیت مطلوب آب از نظر میزان املاح محلول جهت مصارف شرب میباشد(راستی و همکاران، ۱۳۸۹، ص۱۳). با توجه به نتایج فوق استفاده از این آب در کشاورزی و سایر موارد بلا مانع میباشد.
بهرهگیری از آبانبارها در پدافند غیر عامل
با توجه به ابعاد واندازهی آبانبارها، که در بخش شناسایی وضعیت کنونی آنها ارائه شد، مشخص میگردد که میزان حجم مخزن ذخیره آب آنها قابل توجه میباشد؛ به عنوان مثال مجموع حجم مخزن ذخیره آبانبارهای موجود در شهر لار برابر صدهزار متر مکعب اندازهگیری شده است، این میزان حجم میتواند جوابگوی مصارف شرب کلیه شهروندان در مدت زمان طولانی باشد. اتخاذ تدابیر لازم در خصوص استفاده از مقادیر زیاد آب ذخیره شده در آبانبارها در زمانهای بروز بحرانهایی مانند زلزله و سیل، که سیستم آبرسانی شهر دچار اشکال میشود، میتواند راهگشای حل بسیاری از مشکلات باشد. تحقق این امر با برنامهریزی و هماهنگی متولیان آبانبار با ستاد بحران هر شهر امکانپذیر خواهد شد(راستی، ۱۳۸۹، ص۲). در صورتی که تامین کیفیت مطلوب آب ذخیره شده جهت مصارف آشامیدن دشوار باشد، میتوان آب تعدادی از آبانبارها را جهت پر نمودن مخازن ماشینهای آتشنشانی به کار بست. علاوه بر آن در مواقع بحران تنها به آب آشامیدنی نیاز نیست بلکه جهت مصارف شستشو و استحمام نیز به آب نیاز است، در این مورد نیز آب آبانبارها بهترین منبع تامین آب میباشد.
ارائه پیشنهاداتی جهت احیاء آبانبارها و آبگیری مجدد آنها
مردم ساکن در بافت قدیم شهر لار همچنان معتقدند، آب خنک آبانبارها گواراتر و سالمتر از آب لولهکشی این شهر میباشد. چرا که در نظر آنها، آب لوله کشی شهر که از سد سلمان تامین میشود، شور است و نیاز به تصفیه دارد، به همین دلیل امروزه نیز از آبانبارها استفاده مینمایند. هرچند با گذشت زمان و نصب دستگاههای تصفیه خانگی این استفاده کاهش یافتهاست اما افراد سالخورده و ساکنان بافت قدیم، اعتقاد دارند که آب آبانبارها سالم و عاری از هرگونه املاح اضافی است و در اصطلاح محلی آبش سبک میباشد.
همانگونه که پیش از این بیان گردید، با توجه به آزمایشهای شیمیایی صورت گرفته برروی آبانبارها، بدون کلرزنی و گندزدایی منظم، استفاده از آب آنها خطرناک میباشد. تا سال۱۳۸۹ اداره بهداشت یک بار در سال آبانبارهای مورد استفاده را کلر زنی مینمودهاست. هرچند این میزان کلر زنی کافی نبودهاست، اما در سالهای اخیر دیگر این اقدام نیز صورت نمیپذیرد. به نظر اداره بهداشت مرکزی در شیراز، آب لولهکشی شهر سالم بوده و مردم ناچارا باید از آن استفاده نمایند و دیگر نیاز نیست هزینهای برای تصفیهی آبانبارها پرداخت شود. بنابراین در صورت ارائه طرحهایی برای احیای آبانبارها، ابتدا باید به توجیه اقتصادی آنها پرداخته و از این طریق ارگانهای مربوطه را نیز متقاعد نمود.
به این نکته نیز باید توجه شود که آبانبارهای این شهر از طریق سیلابهای فصلی آبگیری میشوند، در این حالت تامین پاکیزگی و بهداشت تمام مسیری که آب از آن عبور میکند، دشوار میباشد. شاید بتوان این فرض را پذیرفت که آبهای سیلابی جاری شده در رودخانهها پس از گذشت مدتی(در اصطلاح محلی پس از عبور آب اول)، آلودگی را با خود از بین میبرند اما تمیز نمودن کانالهای انتقال آب منشعب شده از این رودخانهها که معمولا آبراهههایی با ابعاد ۵۰*۵۰ سانتیمتر هستند بسیار هزینهبر و تقریبا غیر ممکن است. علاوه بر این، بیشتر این آبراههها امروزه به دلیل خیابانکشی تخریب گشتهاند و بازسازی آنها هزینههای بسیار در پی دارد. بنابراین منطقی به نظر میرسد به احیای آبانبارهایی بپردازیم که در همجواری رودخانه اصلی قرار دارند و مستقیما از آن آبگیری میشوند. در سایر آبانبارها، درصورت امکان بهتر است آبگیری از طریق پشت بام خانههای همجوار صورت پذیرد. این شیوه که امروزه در بسیاری از نقاط دنیا استفاده میشود، بسیار آسانتر و ارزانتر از شیوه معمول میباشد. چرا که تامین پاکیزگی فضای پشت بام خانهها به مراتب آسانتر و کم هزینهتر از مسیرهای طولانی رودخانهها و کانالهای آب است.
جهت احیا و آبگیری مجدد آبانبارها به شیوه سابق، نیاز است اقداماتی اساسی صورت پذیرد، در ادامه به طور خلاصه به این اقدامات اشاره میگردد.
تعیین افرادی جهت تولیت آبانبارها توسط اداره اوقاف و امور خیریه، به منظور رسیدگی به وضعیت آنها و انجام اقدامات لازم در زمینه تعمیر، لایروبی و …؛
تعمیر و ترمیم آبانبارهایی که سازه آنها در مخزن یا سقف تخریب گردیده و یا دارای مشکل شکاف، سوراخ و … میباشد؛
ارائه برنامه زمانبندی رسوب زدایی از آب انبار و تخلیه رسوبات مخزن با هماهنگی مسئول هر آبانبار و اهالی مجاور؛
نظارت دقیق بر وضعیت بهداشتی محلهای مجاور آبانبارها توسط شهرداری و جلوگیری از تخلیه مواد زائد و نخالههای بهداشتی و ساختمانی در حوضه آبریز آبانبارها؛
هماهنگی بین مسئول آبانبار و اهالی محل با اداره بهداشت محیط جهت ضد عفونی کردن دورهای آب موجود در آبانبارها و آموزش نحوه کلرسنجی به مسئولین هر آبانبار؛
تشویق مردم به مشارکت، همچنین مشارکت مسئولان دولتی و کارشناسان در حفظ این سازهی بومی؛
فرهنگ سازی عمومی در استفاده از آبانبارها به عنوان شبکه دوم آب شهری(مسرت، ۱۳۸۹، ص ۲۱۳)؛
ایجاد محلهایی در مدخل آبانبار، جهت استفاده عمومی(ساماندهی اتاقکها و آبسردکنهای نصب شده جهت برداشت آب) و
تجهیز آبانبارها با استفاده از تجارب ساکنان نواحی دیگری که از این بناها بهره میگیرند(خیرخواهآرانی، ۱۳۸۵، ص۷).
باززندهسازی آبانبارها و انطباق دادن آنها با کاربریهای جدید
آبانبارها بناهای با اهمیتی بودهاند که امروزه به دلیل تغییر در شیوه و سبک زندگی مردم، دیگر به شکل سابق خود، عملکردی نداشته و اندک اندک در گذر تاریخ به فراموشی سپرده میشوند. هرچند امروزه تعدادی از آبانبارهای شهر لار همچنان مورد استفاده افراد مسن و ساکنان بافت قدیم قرار دارند اما روند رو به کاهش این استفاده و افزایش آبانبارهای مخروبه نشان میدهد که دیگر آبانبارها با کاربری گذشته خود چندان دوامی نخواهند داشت. بنابراین جهت حفظ این بناهای ارزشمند و ماندگار نمودن شیوههای بکارگیری آنها نیاز است با تعریف کاربریهای جدید و متناسب با عملکرد گذشته به باززندهسازی آبانبارها دست یازیم. انطباق دادن فضا و عناصر آبانبارها با این کاربریهای جدید به آنها حیاتی دوباره بخشیده و مانع از ویرانی و فراموشیشان در آینده نزدیک میشود. در ادامه با توجه به ضوابط انطباق پذیری و ویژگی آبانبارهای شهر لار، پیشنهادهایی جهت باززندهسازی این بناها ارائه میگردد. البته قابل ذکر است که تمام آبانبارها قابلیت این تغییر را ندارند(با توجه به محدودیتهای مکانی، ساختاری و ابعادی) و در مواردی تنها میتوان به حفظ آنها به عنوان منابع ذخیره آب اکتفا نمود.
پیشنهاد کاربریهای مناسب جهت باززندهسازی آبانبارها
پس از مطالعات فوق در زمینهی باززندهسازی و انطباق دادن ساختمانها با کاربری جدید، در این قسمت به ارائه پیشنهاداتی جهت تغییر کاربری آبانبارها میپردازیم. این پیشنهادات بر اساس شکل، ساختار، موقعیت و ویژگیهای معماری آبانبارها و با هدف بازگرداندن این بناها به بافت ومحیط شهری، ارائه گردیدهاست.
همانگونه که میدانیم، بهترین راه برای حفظ بناهایی که کاربری گذشته خود را از دست دادهاند، ارائه طرحهایی جهت همخوان سازی آنها با نیازهای جدید جامعه میباشد. آبانبارها نیز از این اصل مستثنی نمیباشند. از آنجا که آبانبارها موقوفی بوده و زمینهای پزآب آنها نیز وقف میباشد، بهتر است کاربریهای

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه با موضوعمعماری پایدار، دوره صفویه، شیوه زندگی، دوره صفوی
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید