بررسی نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای خود تنظیمی و پیشرفت تحصیلی …

دانلود تحقیق و پایان نامه

روند تغییرات در فناوری جدید بر زندگی ، کار و امور رفاهی مردیم اثر چشمگیری داشته است. این فناوری جدید و در حال ظهور (توسعه) ، فرایند آموزشی و فراگیری سنتی و روش های مدیریت آموزشی را به چالش فرا می خواند فن آوری اطلاعاتی و ارتباطاتی به فراگیران کمک می کند که طیف وسیعی از مهارت هایی را که در اقتصاد امروز لازم است فراگیرند. مثلاً آموختن این که چه طور بیاموزند ، مشکلات را حل کنند ، چه طور اطلاعات را به دست آورند و آن را ارزیابی کنند اما این آموزش ها در برنامه ی درسی مدارس منعکس نیست . آهنگ دگرگونی که فناوری رایانه، طلایه دارآن است ما را بیش از پیش نسبت به این موضوع آگاه کرده که دانش زودگذروفانی است. ما نمی توانیم معلم راکسی فرض کنیم که در دانشگاه چیزهایی را در مغز او پر می کنیم و او تا سی سال بعد همان چیزها را تکرار می کند . معلمان باید پیوندهای بیش تری با دانشگاه ها ایجاد کنند و هم چنین باید در استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطانی تقویت شوند . هر چه فناوری رایانه ای موجب دسترسی آسان تر آموزش گیران به مواد درسی ارائه شده قبلی معلمان شود ، نقش مربیان از یک منبع علمی به یک مدیر ناظر بر فرآیند یادگیری تغییر می کند . اگر بتوانیم پیشرفت حرفه ای را به صورت تماس الکترونیکی برقرار کنیم لازم را برای معلمان فراهم آوریم تا با فن آوری اطلاعات و ارتباطات آمیخته شوند ، اعتمادشان به این فناوری جلب خواهد شد ( اریسیان . ۱۳۸۵)
امروزه بسیاری از مدارس و مراکز آموزشی به بهره گیری از آموزش های الکترونیکی روی آورده اند و در این راستا فعالیت های زیادی در حال انجام است . آموزش و پرورش کشورمان طی سالهای گذشته هزینه کننده بزرگترین رقم بودجه دولت در زمینه توسعه آموزش های الکترونیکی بوده است ، لیکن آنچه که مشاهده می شود ، حکایت از درصد بالای عدم موفقیت و شکست پروژه های آموزشی الکترونیکی دارد . بنابراین آنچه در عرصه آموزش های الکترونیکی بیش از پیش حائز اهمیت است ، شناخت عوامل موثر در توسعه آموزش های الکترونیکی در اموزش و پرورش می باشد . ( ایزی . ۱۳۸۵)
در زمینه کاربرد فناوری در مدارس تحقیقات زیادی صورت نگرفته است . یکی از علل عدم انجام تحقیق عدم آشنایی کافی دانش اموزان و معلمان با رایانه و اینترنت و سنتی بودن نظام آموزشی و پرورش ایران و نا ملموس بودن آن با کاربرد فناوری اطلاعات می باشد . امید است تحقیقات جمع بندی شده در تقویت مبانی علم رایانه مفید و موثر واقع شوند .
۲-۳-۱۰ اهمیت و ضرورت توجه به علم رایانه و مبانی آن
بدون شک ورود جهان به هزاره سوم تمدن بعد از میلاد مسیح و ارج عصر اطلاعاتی که از نیمه دوم قرن بیستم، یعنی بعد از جنگ جهانی دوم آغاز شده – پدید آورنده ی مناسبات جدیدی در عرصه حیات اجتماعی بشری است و همراهی با این حرکت در گرو تغییرات اساسی در پرورش توانمندیهای انسان امروزی است . همراه با سیر تحولات عظیمی که بیش از پیش رو به افزایش است . تغییر رویکردهای روزمره از « فناوری مولد» به « فناوری اطلاعات» دگرگونی شدیدی را در تقلی این فرهنگ و نظام انتقال دانش از یک نسل به نسل دیگر به وجود آورده است . این دگرگونی ها نیز به نوبه خود محیط مناسبی را برای تحقق اهداف کلان معرفت آموزی فراهم می کند . امکانات اطلاع رسانی و فناوری مربوط شرایط را به وجود آورده که مثلث مدرسه ، معلم و کتاب را با انتظارات روز افزونی که از این سه رکن اصلی اموزشی می رود در هم آمیخته است و این امکانات موجب شده در جهت افزایش کارایی و عملی تر کردن شرایط مطلوب انتقال دانش و ارتقای « سواد اطلاعاتی» افراد ، گامهای جدیدی برداشته شود . ( قربانی و حسینی . ۱۳۸۵)
با ورود به عصر اطلاعات نهاد آموزشی از نخستین نهادهایی است که دستخوش تغییرات اساسی شده ، ورود به عصر فناوری اطلاعات نظام آموزش و پرورش را در زمینه به کار گیری امکانات ، نحوه تدریس و آموزش و پرورش متحول ساخته است . استفاده موثر از فناوری در جهان امروز باعث گسترش وسیع فرصتهای یادگیری و دسترسی به منابع تحصیلی و آموزشی شده است . به گونه ای که این امر با روشهای سنتی اصولاً قابل تصور نمی باشد . بکار گیری فن آوری اطلاعات در آموزش و پرورش نه تنها عامل تسریع و تسهیل فراوان و همچنین ارتقای کیفیت آموزشی شده است . بلکه عامل تغییرات در مفاهیم آموزشی سنتی نیز گردیده است . لذا میزان اهمیت و اتکا بر کتاب و مواد درسی هر کلاس ، نحوه ارزیابی روشهای تدریس ، میزان یادگیری ، نحوه رابطه معلم و دانش آموز، همگی از موادی هستند که بهره گیری از فناوری اطلاعات دچار تغییر شده است . ( منتظری و همکاران . ۱۳۸۵)
با ظهور و توسعه پدیده فناوری اطلاعات IT روند تحولات جهانی ، با شتابی بیشتر با محوریت عنصر اطلاعات و دانایی در حال گسترش است . این پدیده هر چند از محیط های نظامی آغاز و به مراکز دانشگاهی منتقل شد، اما دیری نپایید که عرصه های اقتصادی ، تجاری و حتی سیاسی کشور ها را نیز با توسعه تجارت الکترونیک و ایجاد دولت الکترونیک و … متأثر ساخت . اینک بیش از یک دهه است که در عرصه تعلیم و تربیت پا نهاده و نظام های آموزشی و محیط های تحصیلی را نیز به چالش فرا خوانده است . با توجه به سرعت ، گستردگی و عمق تحولات ناشی از فناوری اطلاعات، شناخت مختصات این پدیده و مدیریت آگاهانه و هوشمندانه آن می تواند یکی از مهمترین راهبردی دست اندر کاران آموزش در کشور باشد و فرصتی برای بازسازی نظام آموزش و پرورش و تحول در فرآیند یاددهی – یادگیری استفاده شود .
مهمترین خصوصیات و ویژگی « فناوری اطلاعات و ارتباطات ICT » تکیه بر تولید ، اشاعه و پردازش اطلاعات ، در دسترس قرار دادن آن برای همگان در کمترین زمان ممکن ، با حداقل هزینه ها و همه زمان و مکان هاست . ( موسسه توسعه فناوری آموزشی مدارس هوشمند. ۱۳۸۳)
بلتر[۷۱] به نقل از ذوفن (۱۳۸۵) فناوری الکترونیکی راههای متعددی را برای بر قراری ارتباطات، اطلاع رسانی و دانستن در اختیار ما قرار می دهد .
نهاد آموزش و پرورش یکی از بزرگترین تولید کنندگان اطلاعات و بی تردید عمده ترین مصرف کننده و ذخیره کننده اطلاعات و دانایی محسوب می گردد ، این مهم در کشور ما به علت توسعه کمی آموزش و پرورش و توجه به مولفه های دینی و ملی از گستردگی و ارزش بالاتری بر خوردار است . تولید دانش و کاربرد بهینه آن در فرآیند تعلیم و تربیت ، موجب افزایش دانایی و توانایی دانش آموزان و معلمان شده و آموزشی و پرورش را در مهمترین مأموریت خود ، یعنی تربیت نیروی انسانی توانمند و کار آمد بیش از گذشته توفیق خواند داد. از طرفی بخش اعظمی از معظلات اجتماعی ، اخلاقی ، فرهنگی و حتی اقتصادی کشورها ناشی از توسعه نیافتگی و عقب ماندگی از کاروان دانش و فناوری است . امروزه دانایی ، مهمترین شاخصه توسعه یافتگی و بالاترین ثروت ملی محسوب می شود . یعنی اگر روزی منابع مادی و فیزیکی ، منابع اصلی توسعه و پیشرفت ملت ها و کشورها محسوب می شدند. (مؤسسه توسعه فناوری آموزش مدارس هوشمند. ۱۳۸۳)
۲-۳- ۱۱ مبانی نظری علوم و فنون رایانه
طبق اطلاعات مندرج در بشریات امروزه ، میزان سواد و دانش ، وجود پژوهشگران ، اندیشمندان و به طور کلی شاخص های بهره وری از فناوری و اندیشه انسانی نماد اصلی رشد و یا عقب ماندگی ملتها و کشورها به حساب می آیند. ما مفتخریم که پیرو مکتب و آئینی هستیم که بالاترین و مهم ترین رسالت پیام آور آن ، یعنی حضرت محمد بن عبدالله (ص) ، گسترش علم ، خواندن و نوشتن بود ، معجزه جاویدش کتاب و نخستین آیه ای که بر زبان جاری ساخت اقراء بسمه ربک الذی خلق بود و مهمترین هدف از بعثت او ، تلاوت آیات الهی برای آموزش و پرورش انسان ها بوده است : هوالذی بعث فی الا مین رسولاً منهم یتلوا علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه و این پیام بلند الهی است که با گذشت قرن ها همچنان بر تارک هستی می درخشد و حتی امروز به شعار جهانی مبدل شده است . به نحوی که شاعر بزرگ پارسی گوی حکیم فردوسی که متأثر از همین آئین و مکتب است یعنی « توانا بود هر که دانا بود» استراتژی جامعه جهانی در آغاز هزاره سوم میلادی است . فناوری اطلاعات ، نقش اساسی در تحقیق و تعمق این شعارهای جاودانه خواهد داشت . گسترش فناوری اطلاعات و استفاده از ابزارهای و مفاهیم نوین، موجبات بسط اطلاعات و دسترسی اسان و کم هزینه را برای فراگیری اعم از دانش آموزان ، دانشجویان و معلمان به روش آن لاین فراهم می کند و زمینه تبادل سریع اطلاعات و تعاملات فرهنگی را مسیر می سازد . (مؤسسه توسعه فناوری آموزشی مدارس هوشمند . ۱۳۸۳).
در حال حاضر این سوال مطرح است که بهره گیری از فن آوری برای ارائه و عرضه ی آموزش یادگیری را بهبود می بخشد یا طراحی آموزشی ؟ ( کلارک و کوزما ، ۲۰۰۱، به نقل از اندرسون ، ۱۳۸۵) . پزوهش ها نشان داده است در صورتی که از فناوری ها برای عرضه آموزشی استفاده شود، دسترسی کار آمد و به موقع را به محتوای یادگیری فراهم می کند.
کلارک (۱۹۸۳) به نقل از اندرسون (۱۳۸۵) معتقد است فناوری ها صرفاً وسایلی اند که آموزش را ارائه می دهند ، اما بر موفقیت دانشجویان تاثیری نمی گذارند. مطالعات فراتحلیلی تحقیقات انجام شده درباره ی رسانه ها ، گفته های کلارک راتأیید می کند که در مقایسه با آموزش سنتی، زمانی که از رسانه های شنیداری – دیداری یا رایانه برای آموزشی استفاده می شود ، دانشجویان بیشتر یاد می گیرند. پژوهش های بعمل آمده نشان می دهد که دلیل یادگیری بهتر، رسانه آموزشی نیست بلکه راهبردی آموزشی است که در محتوای یادگیری گنجانده شده است .
همین طور ، شرام (۱۹۷۷) به نقل از اندرسون ( ۱۳۸۵٫ زمانی. مترجم ) اظهار کرده است که یادگیری بیشتر به خاطر محتوای و راهبردی آموزشی موجود در محتوای یادگیری است نه به خاطر نوع فناری که برای آموزش مورد بهره برداری قرار گرفته است . و عقیده بنگ و رینولدز (۱۹۹۷)نقل از اندرسون (۱۳۸۵٫ زمانی . مترجم ) ، برای پرورش مهارت های تفکری برتر در یادگیری وب محور ، محیط یادگیری باید فراهم کننده فعالیت های پویا و تلاش بر انگیزی باشد تا یاد گیرندگان بتوانند اطلاعات جدید را با اطلاعات قدیمی پیوند دهند ، دانش معنا دار کسب کنند و از توانائی های فراشناختی خود استفاده کنند . به همین دلیل، راهبرد آموزشی است که کیفیت یادگیری را تحت تاثیر قرار می دهد و نه فناوری .
کوزما۰ ۲۰۰۱) استدلال می کند که برنامه های رایانه ای با ویژگی های خاص مورد نیاز است تا الگوهای زندگی واقعی را برای یادگیرنده شبیه سازی کند . بنابراین ، رسانه یادگیری را تحت تأثیر قرار نمی دهد و رایانه به خودی خود باعث یادگیری دانشجویان نمی شود ، بلکه طراحی الگو های واقعی زندی و شبیه سازی ها و تعامل دانشجویان با آن الگو است که منجر به یادگیری بیشتر می شود . زیرا صرفاً وسیله ای است که قابلیت پردازش اطلاعات را فراهم می کند و آموزش را به یاد گیرندگان عرضه می کند ( کلارک ، به نقل از اندرسون ، ۱۳۸۵، زمان ، مترجم ).
دیویی یادگیری الکترونیکی را به خاطر امکان انتخاب و گوناگونی و فرصتی که برای « پژوهش فعال» و « گونه گونی فردی» ارائه می کند می پذیرفت، یادگیری الکترونیک و اینترنت منابع شگفت انگیز ایده ها هستند ، اما باید « واقعاً تربیتی» باشند( کریسون ، ۱۳۸۳، مترجم ، عطاران ).
یادگیری الکترونیکی معمولاً انعطاف پذیری دسترسی را در هر مکان و زمان فراهم می کند ، در اصل به شرکت کنندگان اجازه می دهد تا زمان و فضا را در نوردند ( کول، ۲۰۰۰، به نقل از اندرسون، ۱۳۸۵).
به عقیده روست (۲۰۰۲) به نقل از اندرسون ، تحقیق وعده و نویدهای آموزشی الکترونیکی ، نیازمند داشتن تعهد و منابع است . منابع باید درست و صحیح انتخاب شوند .
تعریف کارلاینر (۱۹۹۹) به نقل از اندرسون عبارت است از : یادگیری الکترونیکی را روش ارائه محتوای آموزشی از طریق رایانه تعریف کرده است .
تعریف کان (۱۹۹۷) به نقل از اندرسون عبارت است از : اموزش الکترونیکی را به منزله ی رویکردی نوآورانه تلقی می کند که از امکانات وب برای دادن آموزش به مخاطب از راه دور استفاده می کند .
اندرسون یادگیری الکترونیکی را چیزی بیش از ارائه ی محتوای آموزشی با وب می داند و یادگیرنده و فرایند یادگیری را نقطه ی تمرکز یادگیری الکترونیکی می داند به همین دلیل وی یادگیری الکترونیکی را چنین تعریف می کند : یادگیرنده به منظور کسب دانش و ساخت معانی فردی ، رشد تجارب یادگیری ، دستیابی به محتوای یادگیری، برقراری کردن تعامل با محتوا ، مربی و یادگیرندگان دیگر و برای کسب حمایت و پشتیبانی در خلال فرایند یادگیری ، از اینترنت بهره می گیرد . (اندرسون ، ۱۳۸۵، زمانی ، مترجم ).
۲-۳-۱۲ اعتیاد به اینترنت یک از انواع اعتیاد به فناوری اطلاعات
اعتیاد اینترنتی نوعی اختلال روان‌شناختی- اجتماعی است که شامل نوعی وابستگی رفتاری به اینترنت است و استفاده بیمارگونه و وسواسی از اینترنت را شامل می‌شود. اینترنت پدیده ای است که در ابتدا برای تسریع ارتباطات نظامی و تحقیقات دانشگاهی پا به عرصه وجود گذاشت. لیکلیدر[۷۲] در سال ۱۹۶۲م ایده یک شبکه جهانی را مطرح ساخت که در آن کاربرانی که یک‌دیگر را نمی‌شناسند می‌توانند از داده‌های مشترکی استفاده نمایند. این پدیده با سرعت بسیار زیادی در جهان گسترش یافت تا جایی که پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۱۲م. میزان کاربران اینترنت در جهان به بیش از ۲ میلیارد نفر برسد. در کشور ما نیز افزایش کاربران اینترنت رشد صعودی داشته به نحوی که کشور ما از نظر تعداد کاربران اینترنت در منطقه خاورمیانه در رتبه نخست قرار دارد. هم‌زمان با افزایش تعداد کاربران اینترنت، نحوه استفاده افراد از این رسانه بحث در مورد تأثیر اینترنت بر سلامتی افراد جامعه را مطرح کرد. اعتیاد به اینترنت یک پدیده به نسبت جدید محسوب می‌شود که از نظر بسیاری از پزشکان مغفول مانده است. مفاهیم اعتیاد به فن‌آوری توسط گریفیتس[۷۳] ( ۱۹۹۶) و اعتیاد به رایانه توسط شوتون[۷۴] ( ۱۹۹۱) برای نخستین بار مطرح شدند. در تعریف اعتیاد، فرا‌تر از مصرف مواد مخدر، تعریف اعتیاد در زمینه رفتارهای اعتیاد آور مانند قمار، پرخوری توسط لسوئیرا و بلومه[۷۵] ( ۱۹۹۳)، بازیهای ویدئویی ( کیپرس ، ۱۹۹۰ ) [۷۶]، ورزش ( مورگان[۷۷] ، ۱۹۷۹)، روابط عاشقانه ( پیل و برودی[۷۸] ، ۱۹۷۵) و تماشای تلویزیون ( وین[۷۹] ، ۱۹۸۳ ) مورد بررسی قرار گرفتند. اولین بار مفهوم اعتیاد به اینترنت توسط یونگ[۸۰] ( ۱۹۹۶) در طی انجام یک مطالعه مطرح شد و این مفهوم موضوع جدال برای دو گروه دانشگاهیان و پزشکان گردید. در ابتدا طرح آن بسیار طنزگونه می‌نمود. اعتیاد اینترنتی در سال ۲۰۰۶م. توسط انجمن پزشکی آمریکا به عنوان اختلال روانی شناخته شد. آمار‌ها نشان می‌دهند ۳۰ درصد جمعیت زیر ۱۸ سال در کره جنوبی به اینترنت اعتیاد دارند (هان دونگ – هیونگ[۸۱]، ۲۰۰۹).همین آمار در مورد کشور چین به ۱۴ درصد جمعیت زیر ۱۸ ساله‌ها در آن کشور می‌رسد.
طبق تحقیقات در دانشگاه «هاروارد» بین ۵ تا ۱۰ درصد از کاربران از اعتیاد اینترنتی رنج می‌برند. ۲۵ درصد از افراد در‌‌ همان ۶ ماه اول استفاده از اینترنت به آن معتاد می‌شوند. آمارهای پژوهش در ایران نیز نشان می‌دهد که بیشتر کاربران دارای اعتیاد به اینترنت در ایران پسر هستند و همچنین میزان اعتیاد افراد مجرد به اینترنت چندین برابر افراد متأهل است. اعتیاد اینترنتی نوعی اختلال روان‌شناختی- اجتماعی است که شامل نوعی وابستگی رفتاری به اینترنت است و استفاده بیمارگونه و وسواسی از اینترنت را شامل می‌شود.
همچنین بسیاری اعتقاد داشتند که اعتیاد فقط باید به سوء مصرف مواد مخدر اطلاق شود(راچلین [۸۲]، ۱۹۹۰ ؛ واکر[۸۳]، ۱۹۸۹).میزان استفاده ۳۸ ساعت در هفته از اینترنت را مبنای اعتیاد به اینترنت می‌گیرند. البته این نوع استفاده را باید جدای از استفاده از اینترنت برای اهداف کاری و غیرعلمی دانست.
۲-۳-۱۲-۱ کار‌شناسان از ۶ مشخصه برای تشخیص اعتیاد اینترنتی نام می‌برند
۱. برجستگی: اینترنت تم غالب زندگی، احساسات و رفتار فرد باشد.
۲. تغییر خلق و خو: فرد هنگام استفاده از اینترنت تغییر در رفتار و احساسات داشته باشد.
۳. تحمل: افزایش میزان استفاده از اینترنت برای رسیدن به خلق و خوهای دل‌چسب.
۴. علایم ترک: اگر فرد استفاده از اینترنت را متوقف کند دچار ناخوشی شده و علایم منفی مانند افسردگی و پرخاش از خود نشان می‌دهد.
۵. کشمکش: استفاده از اینترنت باعث به وجود آمدن درگیری با افراد دیگر در جریان زندگی روزمره می‌گردد.
۶. عود: بیمار تمایل به سرگرفتن رفتارهای اعتیادگونهٔ خود حتی سال‌ها بعد از ترک دارد( بازرگان، ۱۳۹۰).
۲-۳-۱۳ انواع اعتیاد اینترنتی
۱. بازیهای اینترنتی؛ معمولاً ۷۰ درصد از اعتیاد به اینترنت را بازیهای آنلاین و قمار آنلاین (به نظر حذف شود بهتر است زیرا فکر نمی‌کنم دغدغهٔ جامعهٔ ما باشد.) تشکیل می‌دهند.
۲. اعتیاد به ارتباط‌های اینترنتی؛ شامل بودن در شبکه های اجتماعی، چت و تالارهای گفت‌وگو، افرادی که دچار اعتیاد به گپ زدن و گفت‌وگوی اینترنتی می‌شوند، معمولاً بیش از حد درگیر روابط اینترنتی هستند. دوستی اینترنتی خیلی سریع اهمیت و جایگاه روابط خانوادگی و دوستان قدیمی را می‌گیرد. به ظاهر مبتلایان به این بیماری دائم در اینترنت دنبال اسم خودشان می‌گردند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.