مقاله – بررسی نقش پلیس در پیشگیری از جرم- قسمت ۷

دانلود تحقیق و پایان نامه

.۳ اموال بزه دیده به خوبی حفظ شده و هرچه سریعتر به او بازگردانده شود؛
.۴ بزه دیده با کمترین هزینه و صرف وقت به حقوق قانونی خود دست یابد؛

  1. بزه دیده احساس امنیت کرده و جامعه و نظام عدالت کیفری (و به ویژه پلیس)را حامی خود بداند؛

.۶ مجرم به کیفر قانونی خود برسد.
پلیس وظیفه دارد مطمئن شود صدمات اولیه وارد بر بزه دیدگان و نیز صدمات وآسیب های ثانویه (که ممکن است ناشی از درگیر شدن در فرآیند کیفری باشد) به حداقل کاهش یابد . هنگامی که بزه دیدگان خدمتی را به پلیس ارائه می کنند (مانند ارائه دلایل و مدارک)از پلیس هم انتظار می رود که به بزه دیدگان خدماتی ارائه کند. این خدمات لازم است چیزی فراتر از یک عدالت ترمیمی حرفی و کلامی به
گونه ای که واقعاً موجب رضایت بزه دیدگان واقع شود.[۳۵]
عدم توجه لازم به بزه دیده از سوی پلیس و کوتاهی در رسیدگی به شکایت او،موجب گسترش انتقام خصوصی و تبدیل بزه دیده به بزهکار آینده میشود؛ چراکه برخی بزهکاران علت جرائم خشونت آمیز خود را بزه دیدگی قبلی خود دانسته اند که به خوبی به آن ها رسیدگی نشده است.
بر اساس مواد ۱۵و ۱۶ق.آ.د.د.ع.ا : وظایف کلی پلیس به عنوان یکی از ضابطان قضایی که تحت نظارت و تعلیم مقام قضایی عمل می کند، عبارتند از : ۱٫کشف جرم؛۲٫ حفظ آثار و دلایل جرم؛ .۳بازجویی مقدماتی؛ .۴ جلوگیری از فرار و مخفی شدن متهم؛ .۵ تشکیل پرونده قضایی؛ .۶ ابلاغ اوراق قضایی؛ .۷ اجرای تصمیمات قضایی.
بند اول : اقدامات ناظر به کشف جرم
در این بند پس از آشنایی با مفهوم کشف جرم، اقدامات ناظر به کشف جرم را که شامل جرائم مشهود و غیرمشهود است، مورد بررسی قرار می دهیم.
الف : مفهوم کشف جرم
یکی از اقدامات پلیس در کاهش آسیب ها و خسارات ناشی از جرم و حمایت ازبزه دیده، کشف جرم است.کشف جرم یکی از مراحل مهم و حساس پی جویی انتظامی است.در جرائم مشهود اقداماتی برای کشف جرم وجود ندارد،هم متهم مشخص است وهم دلایل جرم در دست است، زیرا جرم توسط مأموران و یاحاضران مشاهده شده وجرم کشف شده محسوب می شود.یعنی جرائم مشهو فاقد مرحله کشف است،
زیرا وقوع جرم را افرادی دیده اند و بلافاصله اعلام کرده اند، یا مأموران ناظر بوده و متهم را دستگیرکرده
اند و یا این که بزه دیده از داخل منزل یا مغازه از مردم استمداد خواسته و کسانی که به کمک وی شتافته اندیا ضابطان،در حالی رسیده اندکه متهم درحال فراربوده ودر تعلق اسباب و وسایل و ابزارارتکاب
جرم به متهم جای تردید نیست ولی در جرائم غیرمشهود، برعکس جرائم مشهود، کشف جرم مرحله مهمی است و از اساسی ترین مراحل پی جویی است؛ زیرا در اغلب جرائم غیرمشهود، متهم معلوم نیست، حتی در جرائمی مثل قتل گاهی هویت مقتول هم مشخص نیست و لازم است شناسایی شود. در حقیقت وقوع جرم پیچیده است و نیاز به تحقیقات جامع ودر صورت لزوم انجام تحقیقات آزمایشگاهی و اخذ نظریه کارشناسی دارد.
اقدامات پلیس در جرائم غیرمشهود با دستور مقام قضایی آغاز می شود. در پی جویی انتظامی، کشف جرم از طریق فنون و شیوه های پلیسی مثل تحقیق از شهود، بازرسی منزل و بدنی افراد مظنون و دستگیری آنان، حفظ و بررسی صحنه جرم، جلوگیری از تبانی و… انجام می گیرد و در صورتی که کشف جرم از طریق فنون و روش های انتظامی عملی نشود، کشف جرم به مرحله جدید یعنی کشف علمی جرائم توسط متخصصان ذیربط می رسد که با بهره گیری از روش های علمی و علوم آزمایشگاهی مانندسم شناسی، زیست شناسی،شیمی، بیولوژی و… صورت می پذیرد.[۳۶]
ب : اقدامات پلیس در جرائم مشهود
بر اساس ماده ۱۸ق.آ.د.د.ع.ا : »ضابطان دادگستری به محض اطلاع از وقوع جرم در خصوص جرائم مشهود، تمامی اقدامات لازم را به منظور حفظ آلات و ادوات و آثار وعلائم و دلایل جرم و جلوگیری از فرار متهم و تبانی، معمول و تحقیقات مقدماتی راانجام و بلافاصله به اطلاع مقام قضایی می رسانند«.
بدین ترتیب در جرائم مشهود وظایف پلیس عبارتند از: .۱جلوگیری از فرار و اختفای متهم؛ .۲ دستگیری و جلب متهم؛ .۲حفظ آلات و ادوات و آثار و علائم و دلایل جرم؛ ۴٫ انجام تحقیقات مقدماتی؛ .۵ تکمیل پرونده؛ .۶به اطلاع مقام قضایی رساندن.
پ : اقدامات پلیس در جرائم غیرمشهود
بر اساس ماده ۱۸ق.آ.د.د.ع.ا :» ضابطان دادگستری به محض اطلاع از وقوع جرم، در جرائم غیرمشهود مراتب را جهت کسب تکلیف و اخذ دستور لازم به مقام ذی صلاح قضایی اعلام می کنند… «اما در پلیس و کلانتری مرسوم این است که در صورت اطلاع از وقوع جرم غیرمشهود، در صورتی که شاکی اعلام کرده باشد، شاکی را به نزد مقام قضایی راهنمایی و دلالت می کنندکه مرجوعه بیاورد؛ یعنی با مراجعه به مقام قضایی،دستور بررسی و تحقیق را که خطاب به ضابطان دادگستری (کلانتری ها و پاسگاهها)است، اخذ کرده و به پلیس مراجعه کنند.
برخی معتقدند این اقدام پلیس برخلاف مفاد ماده ۱۸قانون مذکور است و آن ها وظیفه دارند، مراتب شکایت و جرم غیرمشهود را خود به اطلاع مقام قضایی رسانده و دستور اقدام بگیرند. بنابراین، این اقدام پلیس نوعی راحت طلبی بوده وبر خلاف سیاست حمایت از بزه دیده و کاهش آسیب های ناشی از جرم است.در مقابل، برخی دیگرمعتقدند که با توجه به واقعیت های عینی و شرایط موجود کلانتری ها، از جمله تراکم حجم کاری، این اقدام پلیس به نفع بزه دیده است، چراکه اگراخذ مجوز قضایی را برعهده خود او یا بستگانش بگذارند، کارها سریع تر پیش رفته و تحقیقات مقدماتی باسرعت بیشتری آغاز می شود.
البته در رسیدگی به جرائم غیرمشهود، دو حالت متصور است: اول این که علائم وامارات وقوع جرم موثق بوده و یا اطلاعات پلیس از منابع موثق اخذ شده باشد که در این صورت بر اساس ماده ۱۸قانون مذکور، پلیس موظف است مراتب را جهت کسب تکلیف و اخذ دستور لازم به مقام ذیصلاح قضایی اعلام کند.
حالت دوم این که در جرم غیرمشهود، علائم و امارات وقوع جرم مشکوک بوده و یا اطلاعات پلیس ازمنابع موثق نباشد،که در این صورت بر اساس ماده ۲۲ق.آ.د.د.ع.ا ،[۳۷] پلیس باید قبل از اطلاع به مقامات قضایی، تحقیقات لازم را بدون این که حق دستگیری یا ورود به منزل کسی راداشته باشد، به عمل آورده و نتیجه را به مقامات یادشده اطلاع بدهد.
بنددوم : اقدامات ناظر به حفظ صحنه و آثار و دلایل جرم
حفظ صحنه و آثار و دلایل جرم برای کشف جرم و حمایت از بزه دیده فوق العاده مهم است.اقدامات صحیح و به موقع پلیس در حفظ صحنه جرم و آثار و دلایل آن می تواند تأثیر فراوانی در کاهش آسیب های ناشی از جرم، حمایت از بزه دیده و استیفای حقوق بزه دیده بر جای بگذارد و به عکس، اقدامات نادرست می تواند آسیب دیدگی بزه دیده را تشدید کرده و وضعیت او را بدتر کند.معمولاً در جرائم مشهود، جرم کشف شده و لازم است کلیه دلایل و مدارک و آلات و ادوات جرم به صورت صحیح جمع آوری شده و مراتب دقیقاً در صورت مجلس قید شود.همچنین هر اقدام ضروری دیگری که ممکن است در دادرسی و محاکمه مفید واقع شود، باید توسط پلیس انجام گیرد. اما در جرائم غیرمشهود، اقدامات پلیس به دستور مقام قضایی محدود است.در این نوع جرائم، پلیس باید بر حسب دستور مقام قضایی، اقدامات خود را انجام دهد.این در حالی است که مقام قضایی گاهی صلاح می داند که خود تمامی اقدامات مربوط به تحقیق و جمع آوری دلایل و مدارک را انجام دهد یا فقط بخشی از آن را به پلیس واگذار کند.به منظور سرعت بخشیدن به حضور پلیس در صحنه جرم، برخی از کارشناسان انتظامی و بزه دیدگان پیشنهاد کرده اند که درصورت امکان، اولین مأمورانی که به صحنه جرم اعزام می شوند، به جای خودرو از موتورسیکلت استفاده کنند تا در شهرهای بزرگ در شلوغی خیابان ها گرفتار نشوند.
اخیراً در تهران نیز بسیاری از مأموران پلیس ۱۱۰که مجهز به وسایل و تجهیزات پلیسی هم هستند، با موتورسیکلت به صحنه جرم اعزام می شوند.
حضور گشت های گسترده پلیس در مناطق مختلف شهرها، به ویژه در مناطق جرم خیز نیز در کم کردن فاصله زمانی برای حضور در صحنه جرم هایی که در نزدیکی محل گشت آن ها واقع می شود، تأثیر خوبی
دارد.وجود این گشت های انتظامی نه تنها احتمال برخورد با صحنه جرم های در حال وقوع و در نتیجه دخالت به موقع پلیس را افزایش می دهد، بلکه احتمال دستگیری مجرمان را نیز قبل از این که موفق به فرار شوند، افزایش می دهد.از طرف دیگر به منظور انجام سریع و به موقع اقدامات لازم در صحنه جرم (به ویژه در جرائم مهمی مثل قتل) برخی کارشناسان انتظامی پیشنهاد داده اند که تیم های مشترک متشکل از پلیس، مقام قضایی، اورژانس و پزشکی قانونی از قبل سازمان دهی شده و در نقاط مختلف شهرها مستقر شوند و به صورت گروهی و تیم مشترک به صحنه جرم اعزام شوند.
به هر حال حفظ صحنه و آثار و دلایل جرم شامل حفظ صحنه، معاینه محل، ضبط آلات و ادوات جرم و حفظ آثار و دلایل جرم است که به شرح ذیل مورد بررسی قرار می دهیم.
الف : حفظ صحنه و معاینه محل
صحنه جرم محلی است که مجرم اقدامات خلاف قانون خود را برای ارتکاب جرم در آن جا انجام می دهد.صحنه جرم گاهی چندان وسیع نیست و در محوطه ای محدود مانند یک اتاق است و زمانی وسیع و گسترده مانند یک خیابان یا یک میدان است.گاهی جرم در محلی واقع شده و جسد مجنی علیه به محل دیگری منتقل می شود.گاهی اوقات جرم در محل های مختلف انجام می گیرد؛ مثلاً در محلی نزاع و درگیری شروع شده و به نقطه دیگری کشیده می شود و سرانجام در محل دیگر قتل به وقوع می پیوندد.در چنین مواردی در تمامی محل هایی که درگیری انجام شده، باید معاینه محلی صورت گیرد.
در بررسی صحنه جرم، مأموران نیروی انتظامی زمان محدودی در اختیار دارند ، بنابراین سریعاً باید اقدام کنند و از طرفی اعاده وضع سابق ، بعد از برهم زدن صحنه جرم امکان پذیر نیست . بنابراین از این زمان
محدود که به» قاعده یا قانون طلایی « [۳۸]معروف است، باید در جهت حمایت از بزه دیده و کاهش آسیب های ناشی از جرم، حداکثر استفاده راکرده و معاینه محلی را به خوبی و با دقت کافی انجام داد.
یکی از مهم ترین اقدامات پلیس در بدو ورود به صحنه ارتکاب جرم که نقش بسیار مهمی در کاهش آسیب های بزه دیده دارد، پی گیری امداد و نجات و درمان بزه دیدگان صدمه دیده است.
نجات جان مصدومان بر هر امر دیگر تقدم دارد، به ویژه از منظر اقدامات پلیسی، حتی اگر بین اقدامات لازم برای درمان بزه دیده (به ویژه برای حفظ جان او) و حفظ آثار و ادله جرم تعارضی باشد، نجات جان و درمان بزه دیده بر حفظ آثار و ادله جرم تقدم و برتری دارد و مأموران پلیس باید به دنبال نجات جان و یا درمان بزه دیده مصدوم باشند.
اهداف حفظ صحنه جرم عبارتند از:
۱ .کارشناسان بتوانند دلایل جرم را جمع آوری کنند؛
۲ .از دخالت افراد غیر جلوگیری شده و افراد مظنون و مشکوک زیر نظر قرار گیرند؛
۳ . از نشر بی موقع اخبار جلوگیری شود؛

یک مطلب دیگر:
تاثیر رسانه ای شدن پرونده های کیفری بر رسیدگی قضایی- قسمت ۱۲

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.