تاثیر رسانه ای شدن پرونده های کیفری بر رسیدگی قضایی- قسمت ۱۴

مقالات و پایان نامه های سری سیزدهم

سوم

اصغر

مجرد

۲۰ سال

رابطه نامشروع، قدرت نمایی با قمه، شرب خمر

تجاوز به عنف، حبس غیرقانونی و آدم ربایی مجازات: اعدام، ۲۸ سال زندان و ۷۴ ضربه شلاق

چهارم

منصور

مجرد

۲۴ سال

آدمربایی در سال ۸۴

تجاوز به عنف، حبس غیرقانونی و آدم ربایی مجازات: اعدام، ۲۸ سال زندان و ۷۴ ضربه شلاق

همچنین در گزارش بازتاب دادگاه رسیدگی به فساد مالی توسط روزنامه کیهان[۲۱۳] نیز به سابقه یکی از متهمین که در ۱۹ سالگی مرتکب سرقت شده تاکید گردیده است.  در این گزارش ها خبرنگاران با برداشت شخصی از واقعه بر روی نکته هایی که ارزش خبری بالایی دارند تاکید می کنند و در گزارشات تکرار می شود . حال خبر نگاران در این میان تفاوتی بین اینکه ارزش خبری بالایی داشتن یک نکته نقص حریم شخصی و افشاء نکات منفی زندگی بزهدیده است یا خیر قائل نشده و آن را نیز در اخبار خود به شدت منعکس می کنند .
مبحث سوم : عدم رعایت حق خلوت افراد
مراجعه ی افراد و بر هم زدن خلوت دیگران ممکن است برای برخی اشخاص قابل تحمل نباشد . به همین دلیل است که حق خلوت افراد به عنوان یکی از مصادیق حریم خصوصی ناظر به در امان ماندن شخص از مراجعات سایر افراد به رسمیت شناخته شده است. اهمیت این موضوع در حالی است که در جریان جمع آوری اطلاعات ممکن است برخی روزنامه نگاران از قربانیان و آسیب دیدگان که نه تمایل به مصاحبه دارند و نه در موقعیت اعلام یا عدم اعلام رضایت هستند تصاویری تهیه کنند.[۲۱۴]
اثر منفی انجام مصاحبه و نقض حق خلوت افراد به خصوص زمانی بیشتر می شود که با یک عامل دیگر مثل زمان یا مکان نامناسب همراه باشد. خبرنگاران به منظور بالا بردن جذابیت گزارش خود سعی می کنند مکان ها یا زمان هایی را انتخاب کنند که توجه مخاطب را بیشتر جلب می کند که این امر می تواند نقض بارز حق خلوت بزهدیده می باشد . به عنوان مثال می توان به مصاحبه انجام شده با پدر مقتول «حادثه میدان کاج سعادت آباد تهران» در لحظه اجرای حکم شاره کرد که در روزنامه ها بازتاب داشته است .
از طرفی یکی از اهداف رسیدگی کیفری در خصوص بزهدیده جبران زیان ها ی وارده به وی از ارتکاب جرم است که در نهایت با اجرای مجازات این امر تکمیل می گردد . چرا که یکی از دلایل مجازات مجرمین تشفی خاطر بزهدیده است و با اطلاع از مجازات مجرم و عامل ورود زیان به وی جبران زیانهای عاطفی وی تسریع پیدا می کند . به این ترتیب که هر گونه اقدامی که از نظر علمی مانع جبران خسارتهای به خصوص معنوی بزهدیده باشد ممنوع است یکی از مهمترین عواملی که در جبران زیان های معنوی و روحی بزه دیده موثر است دور از دسترس دیگران و تنها بودن است تا با گذشت زمان آثار روحی و معنوی جرم در وی جبران شود . با این وجود برخی ویژگی های بازتاب رسانه ای جرائم و رسیدگی کیفری پیامد های جرم را تشدید می کنند و مانع این هدف می گردند . این وضعیت یکی از مصادیق بارز بزهدیدگی دومین [۲۱۵]است که به بزهدیدگی ای اشاره دارد که نه به منزله نتیجه مستقیم فعل مجرمانه ، بلکه از رهگذر واکنش نهاد ها افراد به بزهدیده روی می دهد[۲۱۶] . انتشار اخبار مربوط به جرایم با توجه به اینکه بزه دیده نیز یکی از مخاطبان آن است موجب یاد آوری واقعه و تشدید خسارات روحی وی می گردد. یکی از مهم ترین پیامد های عاطفی بزهدیده واقع شدن که در نتیجه فشار روانی ناشی از آن به بزهدیده وارد می شود فشار روانی پس آسیبی[۲۱۷] است . و بر این پیش فرض مبتنی است که هر چند بیش تر افراد توانایی مقابله با فشار روانی معمولی را دارند ، احتمالا هنگام رویارویی با یک محرک تنش زای آسیب زا توانایی سازگاری شان از بین می رود[۲۱۸]. این محرک ها تنش زا و آسیب زایند و هر گونه موقعیتی است که آثار رویداد آسیب را افزایش دهد و یکی از مهم ترین این محرک ها ملاک خاطره های مزاحم است که در آن رویداد آسیب زا گاهی برای تمام عمر به عنوان یک تجربه روانی مناسب باقی می ماند[۲۱۹] .در این وضعیت موقعیت هایی که موجب یادآوری جرم . نتایج ان برای بزهدیده می گردند خاطره های مزاحم تلقی می شوند.
بنابراین در خصوص بزهدیدگان جرائم که یک رویداد روانی آسیب زا را تجربه کرده اند خصوصا در جرائم تجاوز جنسی و قتل یکی از مهمترین مراحل باز پروری بزهدیده مدیریت کردن روند پس آسیبی است . در حالی که هر گونه یاد آوری و باز تداعی کردن واقعه اتفاق افتاده باید کاملا کارشناسی شده باشد تا آثار بهتری در درمان بزهدیده داشته باشد ، مصاحبه های مکرر با بزه دیدگان مستقیم و غیر مستقیم در جرایم رسانه ای شده در مکان ها و زمان های نامناسب غیر کارشناسی هستند و نه تنها حق خلوت این افراد را نقض می کند بلکه یکی از نمونه ها ی خاطره های مزاحم نیز می باشند. این خاطره های مزاحم مانع از باز پروری وضعیت روانی و عاطفی بزهدیده هستند .
رسانه های خبری با در اولویت پخش قرار دادن این اخبار به طور دائم وقوع جرم و جزئیات آن را منتشر نموده و بزهدیده را به طور دائم در رویارویی با این خاطره ها قرار می دهند در حالی که در اینگونه مواقع راهبردهایی رفتاری عبارت از دوری گزیدن از هر وضعیتی است که آنان بزهدیدگان خطرویارویی با چنین محرک هایی را ادراک می کنند[۲۲۰]. تاثیر گزارشات بر بزهدیده به ویژه زمان افزایش پیدا می کند که همراه با ارائه تصاویر به خصوص از لحظه و یا صحنه ارتکاب جرم باشد که به عنوان یکی از بارزترین مزاحمت های رسانه ها برای قربانیان جرم و بازماندگان آنها محسوب می شود[۲۲۱] . این اقدام را می توان به تصاویری که از صحنه وقوع قتل در میدان کاج سعادت آباد تهران توسط رسانه ها پخش گردید مشاهده کرد . این در حالی است که به علت بالا بردن ارزش خبری واقعه خبرنگاران تمایل زیادی به انتشار تصاویر در اخبار خود ادارند.
بخش سوم
تاثیر رسانه ای شدن جرم بر قرارهای تامین کیفری و تعیین مجازات
بازنمایی رسانه ای جرایم بر مراحل مختلف رسیدگی کیفری تاثیر گذار است . یکی از مهمترین تصمیماتی که در پرونده کیفری گرفته می شود قرار تامین کیفری است که نسبت به متهم اعمال می شود.انتخاب نوع قرار تامین نیز به قاضی پرونده واگذار شده است که باید با رعایت تناسب بین قرار و اوضاع پرونده مانند وضعیت تحقیقات مقدماتی و دسترسی به متهمان و دلایل ارتکاب جرم یکی از انواع قرارهای تامین برای متهم انتخاب شود. اما بررسی های انجام شده نشان می دهد که بازنمایی رسانه ای جرایم می تواند برنوع قرار تامین تاثیرگذار باشد. این تاثیرگذاری به دو شکل کلی امکان پذیر است . اول اینکه تحت تاثیر بازنمایی رسانه ای جرم ممکن است برخی از مبانی قرارهای شدیدتر محقق شود . دامن زدن به آثار جرم که موجب افزایش اهمیت جرم در افکار عمومی می شود ، همچنین افشای روند تحقیقات مقدماتی موجب می شود که شدت عمل بیشتری در جمع آوری دلایل و در دسترس داشتن متهمین اعمال شود که نتیجه این دو امر قرارهای تامین کیفری شدیدتر است. گاهی نیز روند بازنمایی رسانه ای جرم موجب شکل گیری انتظاراتی در افکار عمومی می شود که در پاسخ و همسویی با این انتظارات قرارهای تامین کیفری شدیدتری اتخاذ می شود بدون اینکه توجیه فنی و کارشناسی برای آن وجود داشته باشد.
مرحله تعیین و اجرای مجازات در پرونده های کیفری با توجه به اینکه نتایج رسیدگی را در افکار عمومی با مجازات می سنجند ، دارای اهمیت خاصی است. این اهمیت موجب شده تا در پرونده های رسانه ای شده بیشترین تاثیر پذیری از افکار عمومی در مرحله تعیین و اجرای مجازات ها باشد . مقامات عدالت کیفری با توجه به اینکه در کدام زمینه از سیاست جنایی فعالیت می کنند به اشکال و میزان متفاوتی از افکار عمومی در این مرحله تاثیر می پذیرند. در مرحله قانون گذاری به عنوان ، نخستین قسمت از سیاست جنایی این تاثیر پذیری در غالب تصویب قوانین و پیش بینی مجازات ها مطابق با خواسته های مردم نمود پیدا می کند و این مصوبه ها با سرعت زیاد در دستور کار دستگاه قانونگذاری قرار گرفته و با توجه به گرایش شدید افکار عمومی به سزاگرایی ، دارای درجه بالای خصوصیت های تنبیهی مجازات هستند که تداوم این امر به کیفر گرایی در دستگاه قانونگذاری منجرخواهد شد .
تاثیر رسانه ای شدن جرم بر تعیین و اجرای مجازات توسط دستگاه قضایی نیز مشهود است . در بازنمایی رسانه ای جرایم استفاده از روش های افزایش جذابیت خبری مانند گزارش داستان وار واقعه و استفاده از القاب دلهره آور از قبیل : خفاش شب ، عقرب سیاه ، کرکس پیر و … موجب نشان داده چهره ای بی رحم و غیر انسانی از مجرم در جامعه می شود. این نوع بازنمایی موجب می شود که خواسته های مردم در خصوص مجازات این مرتکبین بازتاب داده شود و مقامات قضایی در تصمیمات خود این خواسته ها را مورد توجه قرار دهند و این تاثیرپذیری در غالب سزاگرایی و شدت عمل نسبت به این مجرمین نمود پیدا می کند. در ین پرونده ها قضات دادگاه برای اینکه مورد اتهام افکار عمومی و رسانه ها در برخورد سهل انگارانه با مجرمین نشوند نسبت به متهمین جرایم رسانه ای شده شدت عمل نشان می دهند.این شدت عمل در مرحله انتخاب مجازات به شکل گرایش به انتخاب مجازات های تنبیهی از بین مجازات های مورد نظر قانونگذار و نیز استفاده نکردن از اختیارات قانونی در جهت تبدیل مجازات ها نمود پیدا می کند . در خصوص جرایمی که دارای حداقل و حداکثر قانونی هستند نیز در صورت رسانه ای شدن جریان پرونده مجازات هایی بالاتر و نزدیک تر به حداکثر قانونی نسبت به مجرمینی که جرایم آن ها رسانه ای شده است در مقایسه با پرونده های رسانه ای نشده اعمال می شود. تاثیر رسانه ای شده جرم بر مرحله اعمال مجازات در پاسخ به افکار عمومی به صورت اعمال نمایشی و در ملاء عام مجازات و استفاده نکردن از تدابیر جایگزین که دارای پشتوانه کارشناسی هستند نمود پیدا می کند.
در این بخش ابتدا درفصل نخست تلاش شده با مقایسه ی پرونده های رسانه ای شده با پرونده های مشابه که رسانه ای نشده ارتباط بین بازنمایی رسانه ای و انتخاب قرار تامین کیفری نمایان گردد .
در فصل دوم به منظور نشات دادن ارتباط بین بازنمایی رسانه ای جرم و تعیین و اجرای مجازات ضمن جمع آوری اطلاعات از پرونده های رسانه ای نشده در خصوص نوع و میزان مجازات انتخابی و نحوه اجرای آن پرونده های رسانه ای شده که دارای اتهاماتی مشابه این پرونده ها داشته اند انتخاب شده تا روند تاثیر گذاری افکار عمومی با تحلیل و مقایسه این دو دسته از داده ها بررسی گردد.
فصل اول : تاثیر رسانه ای شدن جرم بر قرارهای تامین کیفری
از جمله تصمیمات مقامات قضایی در پرونده کیفری صدور قرار تامین کیفری است . ماده ۱۳۲ ق. ا. د.ک. قاضی را مکلف نموده است که به منظور دسترسی و حضور به موقع وی پس از تفهیم اتهام به متهم یکی از قرارهای تامین کیفری را صادر کند. قرار های تامین کیفری پنج نوع هستند که خفیف ترین آن ها التزام به حضور با قول شرف و شدید ترین آن ها بازداشت موقت است .
در صدر این ماده قانونگذار انتخاب هریک از این قرارها را در اختیار قاضی صادر کننده قرار گذاشته است . اما این اختیار نامحدود نبوده و قاضی ملزم به رعایت اصل تناسب در صدور قرار تامین است.[۲۲۲]به این ترتیب قرارهای پیش بینی شده در ماده ۱۳۲ دارای درجات مختلفی از محدودیت برای متهم است و به ترتیب شدت پیش بینی شده است و در خصوص هر پرونده قاضی باید قرار متناسب با آن را انتخاب کند.
لزوم رعایت تناسب در ماده ۱۳۴ ق. ا. د. ک .به این ترتیب پیش بینی شده است که ((قرار تامین باید با اهمیت جرم و شدت مجازات و دلایل و اسباب اتهام و احتمال فرار متهم و از بین رفتن آثار جرم و سابقه متهم و وضعیت مزاج و سن و حیثیت او متناسب باشد)). اما در این بین باید جایگاهی نیز برای رسانه ها در عوامل موثر در انتخاب نوع قرار تامین در نظر گرفت . رسانه ای شدن یک جرم و پرداختن رسانه های خبری به آن ممکن است موجب انحراف در جریان تحقیقات آن جرم و یا افزایش آثار و اهمیت جرم در جامعه شده و زمینه صدور قرار تامین کیفری شدیدتر را فراهم کند.

یک مطلب دیگر:
بررسی تاثیر تعارض در محیط کار بر فرسودگی شغلی با توجه به ...

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.