عنوان منابع ذخیره کمکی بودهاند، ثابت میگردد. به عنوان نمونه میتوان به آبانبار مستطیلی واقع در باغ دکتر حبیب اشاره نمود. این آبانبار که تنها جهت آبیاری درختان باغ استفاده میشده، کاملا در حریم خصوصی باغ قرار دارد اما آبانبار دایرهای دیگری که برای مصارف آشامیدنی و عمومی بوده در جداره بیرونی باغ با دو دسترسی مجزا از داخل و خارج قرار گرفتهاست.
ساخت چند آبانبار در کنار هم، از دیگر موارد منحصر به فردی است که تنها در شهر لار و اطراف آن وجود دارد. مشابه این بناها، که به صورت کاملا مجزا و مستقل از یکدیگر عمل مینمایند، در هیچ جای دیگر دیده نشدهاست. امروزه چهار مورد از ساخت آبانبارها به صورت مجموعهای، در شهر لار باقی ماندهاست. شیوه آبگیری این آبانبارها بدین صورت بوده که پس از پر شدن آبانبار اول، آب وارد آبانبار دوم شده و بدین ترتیب تا انتها ادامه مییافتهاست. در مورد دلایل این شیوه ساخت میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
الف: ساخت دو آبانبار در کنار هم یکی برای خیر پدر و دیگری برای خیرمادر.
ب: نیاز یک محله به ذخیره آب بیشتر موجب میگردیده آبانبار دیگری در کنار آبانبار اول احداث شود. آبانبار دوم به فاصله ۳تا ۴ متر از آبانبار اول و به اندازهای کوچکتر ساخته میشدهاست.
ج: گاهی متمکنین یک محله جهت استفاده خصوصی، آبانباری را در کنار آبانبار اصلی محله و به نام خود میساختهاند.
د: یکی دیگر از دلایل ساخت چند آبانبار در کنار هم، چشم و هم چشمی و حسادت بین ساکنان و ثروتمندان آن محله بودهاست. یکی از نمونههای بارز این شیوه ساخت، آبانبارهای سید جعفری در محله کوریچان میباشد.
مورد دیگری که در آبانبارهای این شهر مبهم به نظر میرسد، نداشتن پاشیر و در نتیجه آلودگی بیشتر مخازن آبانبارها میباشد. عدم ساخت راه پله و پاشیر در اکثر آبانبارها بدلیل فقدان دانش و توانایی در این زمینه نبوده۴۲، بلکه شاید به دلیل عدم توان مالی خیران در پرداخت هزینههای آن باشد۴۳. از آنجا که آبانبارهای برجای مانده از دوره صفویه اکثرا پاشیر دارند میتوان به این نتیجه رسید که تا آن دوره، این عنصر جزء جدایی ناپذیر آبانبارها بوده است. گفته شده آبانبار درب شازده(از آبانبارهای دوره صفویه) هم پاشیر داشته اما با افتادن یک نفر در آن که منجر به مرگ او گشته، پلکان و پاشیر تخریب گردیدهاست. بنابراین شاید پس از این واقعهی تلخ بوده که در دورههای بعد پلکان و پاشیر از بنای آبانبارها حذف شدهاست. نکته قابل توجه این است که تمام آبانبارهای دارای پلکان و پاشیر که امروزه برجای ماندهاند، در همجواری مکانهای عمومی قرار دارند.
جمعبندی مطالعات در زمینهی مسائل اجتماعی:
بدلیل شور بودن آب چاه و قنات، ساکنان شهر لار ناچار بودند جهت مصارف آشامیدنی از آب آبانبارها استفاده نمایند. اما تقریبا تمام آنها در خانه خود چاه آبی جهت مصارف غیر آشامیدنی و کشاورزی داشتهاند. به عبارت دیگر از ابتدا منابع تامین آب آشامیدنی از آب غیرآشامیدنی جدا بودهاست. این شیوه زندگی، نمونهی بارز معماری پایدار در میان مردم این منطقه میباشد.
به عنوان جمعبندی میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
آبانبارهای شهر لار نمونه بارز بومی سازی یک بنا در منطقهای با شرایط ویژه جغرافیایی و با امکانات محدود میباشند. هرچند در این شهر به آبانبارها به عنوان یک بنای با عملکرد شهری نگریسته نشدهاست، با این وجود این بناها به عنوان نقطه عطفی در مراکز محله، مکانی برای تجمع اهالی بوده و به خوبی نقش خود را در این زمینه ایفا مینمودهاند. نکته جالبی که در بررسی و مقایسهی آبانبارهای شهر لار، یزد و کاشان به نظر میرسد این است که مردم شهر یزد و کاشان از تمکن مالی بیشتری نسبت به مردم شهر لار برخوردار بودهاند، چرا که آبانبارهای این دو شهر دارای عناصر بیشتر و تزئینات زیباتری بودهاست. با توجه به مطالب ارائه شده در بالا میتوان اظهار داشت، سه ویژگی از پنج ویژگی معماری ایرانی که دکتر پیرنیا معرفی نمودهاند، در این بناها به بهترین شکل ممکن نمود یافتهاست. این سه ویژگی عبارتند از: ۱- خودبسندگی(مصالح بوم آورد) ۲- پرهیز از بیهودگی ۳- نیارش و پیمون.
بنابراین آبانبارها به معنای کامل، نمود بارز یک معماری پایدار در تمام حوزههای تعریفی آن بودهاند و با بررسی دقیق و الگو گرفتن مناسب از آنها میتوان معماری بومی هر منطقه را در ترکیب با معماری مدرن به بهترین شکل ممکن احیا نمود، و به ساخت بناهایی اقدام نمود که به جای تخریب طبیعت، در کنار طبیعت و به عنوان عضو مکملی از آن باشند. چراکه در این بناها با صرف هزینه کمتر، زندگی راحتتری برای ساکنان فراهم میشود.
فصل پنجم: ارائه طرحهای پیشنهادی جهت مرمت، احیا و باززنده سازی آبانبارهای شهر لار
مقدمه
تا سالهای نه چندان دور آبانبارها از مهمترین بناهای یک شهر بودهاند. شکوه بنای آنها اهمیتشان را در زندگی مردم آن زمان نشان میدهد. در گذشته دسترسی به آبانبار، مبنای طراحی کوچهها و شاهراهها بودهاست. سالهاست به واسطه دسترسی به آب لوله کشی در شهرها، شیوه و ساخت گذرگاهها از دسترسی به شبکه طبیعی آب پیروی نمیکند و بافت شهر در قسمت نوساز، تابع اصول جدید شهرسازی شدهاست. این امر سبب گردیده این بناهای ارزشمند، که روزی پیشرفتهترین ساختمانهای زمان خود و نمود بارز یک معماری تکامل یافته بودهاند، به دست فراموشی سپرده شوند و اصول به کار رفته در طراحی و ساخت آنها که حاصل قرنها تجربه در زمینه معماری بومی بودهاست نیز اندک اندک از خاطرها محو گردد. علاوه بر نکات فنی و اجرایی منحصر به فرد، آبانبارها به واسطهی موقعیت و عملکردشان، شکل دهندهی رفتارهای اجتماعی ویژهای در سطح محلات و مکانهای عمومی بودهاند. رفتارهایی که امروزه در معماری پایدار به دنبال دستیابی به اصول آنها و تلاش هرچه بیشتر در جهت وارد نمودنشان به فضاهای معماری میباشیم. بنابراین هیچگاه نباید تصور شود که امروزه دورهی آبانبارها تمام شده است. تعدادی از آنها به خاطر امنیت هم که شده، همیشه باید آمادهی ذخیره سازی آب باشند.
مرمت، احیا و باززندهسازی آبانبارهای شهر لار
پس از معرفی کامل آبانبارهای شهر لار، در این بخش به دنبال ارائه پیشنهادهایی جهت احیا، مرمت و باززندهسازی آبانبارها میباشیم. دراین راستا ابتدا به بررسی مزایا و معایب هریک از راهکارهای فوق از سه دیدگاه اقتصادی، اجتماعی و محیطی پرداخته و در انتها سعی میگردد بر اساس مطالعات صورت گرفته، موقعیت مکانی و وضع موجود آبانبارها برای هریک از آنها پیشنهادی ارائه گردد.
در تکمیل بررسی وضع موجود آبانبارها میتوان اظهار نمود که هرچند آب آبانبارها خنکتر و گواراتر از آب لولهکشی است و عاری از هرگونه املاح خصوصا گچ میباشد، اما امروزه به دلیل تامین آب شهر لار از طریق سیستم لولهکشی، آلوده شدن آبهای بالا دست به جهت استفاده از کودهای شیمیایی، تخریب کانالهای انتقال آب به آبانبارها و دشواری برداشت آب از آنها بهرهگیری از آبانبارها جهت مصارف آشامیدنی منطقی به نظر نمیرسد.
پیش از این آبانبارهایی که مورد استفاده مردم بودند سالی یک بار توسط اداره بهداشت کلرینه میشدند(اضافه نمودن کلر و یا استفاده از فیلترها به میزان قابل توجهی موجب بهبود کیفیت آب میگردد) این میزان کلر دهی بسیار کم بودهاست، چرا که برای تامین آب بهداشتی مناسب آشامیدن، عملیات کلر زنی حداقل باید ماهی یک بار صورت پذیرد. طبق اظهارات کارمندان اداره بهداشت لار، از سال ۱۳۸۹ سازمان مرکزی در شیراز از تخصیص کلر به اداره این شهرستان اجتناب نموده است چرا که به عقیده آنها آب لوله کشی شهر جهت استفاده در تمام موارد مناسب بوده و دیگر نیاز به استفاده از آب آبانبارها وجود ندارد.
با توجه به آنچه پیش از این بیان گردید، با پیشرفت تکنولوژی و تغییر در شیوه زندگی مردم، بهرهبرداری از آبانبارها به شکل سابق منطقی به نظر نمیرسد. بنابراین باید به فکر راههایی جهت مرمت و حفظ آنها به عنوان عناصری مهم در بافت شهری باشیم. همان گونه که میدانیم سابقا آبانبارها در مراکز محلات و یا در نزدیکی مکانهای عمومی و پر جمعیت، نقاط عطفی درمجموعه شهری بوده و شکل دهندهی بسیاری تعاملات اجتماعی بودهاند. بنابراین یکی از راههای حفظ و احیای آبانبارها تغییر کاربری آنها به کاربریهای مورد نیاز مردم میباشد به گونهای که نقش اجتماعی گذشته را به آنها بازگرداند.
از دیدگاه اقتصادی، احیا و مرمت آثار تاریخی موجب اشتغالزایی و ایجاد اوقات فراغت سالم برای گردشگران میگردد. اما در صورتی که بخش خصوصی به مرمت بناهای تاریخی اقدام نماید، مسائل اقتصادی دارای اهمیت بیشتری میگردد، چرا که سرمایهگذار باید خرابه‌ای تاریخی را با سرمایه‌اش به مکانی تبدیل کند که ضمن بازگرداندن رونق به بنا بتواند بازگشت سرمایه به همراه سود را برای سرمایه‌گذار به ارمغان بیاورد. سرمایهگذار باید به فرهنگ و تاریخ علاقه داشته باشد تا چنین ریسکی را بپذیرد وگرنه سرمایه‌گذاری در بخش‌های دیگر صنعت و اقتصاد خیلی زود بازده‌تر از سرمایه‌گذاری در این بخش میباشد.
البته توجه به این نکته ضروری است که در حفظ و صیانت ابنیه، ارزشها، باورها و فرهنگ گذشته و خلاصه در حفظ میراث تاریخی، معنوی و طبیعی، باید بدانیم از کدام سمت و سو به آن مینگریم و هدف از حفظ یک اثر(بنا)، موزهای و نمایشگاهی است یا کاربردی، پایداری اکوسیستم را تضمین میکند یا بازده اقتصادی دارد، سلامت جامعه را تامین مینماید و یا روند تاریخی و هویت آن فرهنگ و قلمرو را حفظ میکند؟ اگر به هریک از مفاهیم مذکور بیندیشیم و سپس به ارائه طرح بپردازیم، مسلما به همه اهداف و مبانی فوق خواهیم رسید(عطارها،۱۳۸۵، ص۱۱).
با توجه به بحثهای فوق در برخورد با آبانبارها میتوان سه راهکار کلی در پیش گرفت.۱- پیشنهاد تخریب آبانبار(در مواردی که آبانبار بسیار آسیب دیدهاست)،۲- پیشنهاد استفاده از آب ذخیره شده بدون تغییر کاربری و ۳- پیشنهاد باززندهسازی بنا به همراه انتخاب کاربری مناسب برای آن. جهت بررسی دقیقتر ابتدا به مطالعهی ویژگیهای کیفی و کمی آب ذخیره شده در آبانبارها پرداخته میشود، تا تعیین گردد در چه مواردی میتوان از این آب استفاده نمود. پس از آن کاربریهای جدید و مناسب برای آبانبارها و ویژگیهای فضایی هریک معرفی میگردد تا مشخص شود برای تغییر کاربری چه تمهیداتی باید اندیشه شود.
حفظ آبانبارها به عنوان مخازن تامین آب
به دلیل خشکسالیهای پیاپی در سالهای اخیر کشورهای جهان با بحران شدید آب مواجه میباشند. پایین رفتن سطح آبهای زیرزمینی نیز نگرانیهای ناشی از کمبود آب در سالهای آینده را تشدید میکند تا بدانجا که کارشناسان، قرن

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد درموردجریان های نقدی، وجوه نقد، سود تقسیمی، سود حسابداری
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید