ر است.
در آبانبار کاروانسرای گچین با وجود فصل گرم مقداری آب بسیار گوارا که زلالتر و خنکتر از آن نمیشد، وجود داشت(آب انبار جدید الاحداث بوده است). (تاریخ مفصل لارستان، ۱۳۸۵، ص۶۳۵)
در منازل متمکنین آب انبارهای اختصاصی هست. آب آنها بهترین آب دنیا بود. (تاریخ مفصل لارستان، ۱۳۸۵، ص۶۵۳)
در سفرنامهی پیترو دولاواله چگونگی آب رسانی به خانهها به طور مختصر شرح داده شده است: “در شهر خیابانهای نسبتا بزرگتری هست که در میانشان خندقی تعبیه کرده بودند تا به هنگام بارندگی، آب جاری از کوهستانهای مجاور از داخل آن بگذرد. خندقها دارای کانالها یا راه آبهایی بزرگ و کوچک به نسبت خانههای دو طرف بودند، که از طریق آنها، آب به داخل خانهها سرازیر میشد.” (برگرفته از سفرنامه پیتر دولاواله، ۱۶۲۱میلادی، ۱۰۳۱ قمری)(تاریخ مفصل لارستان، ۱۳۸۵، ص۷۱۹)
سرتوماس هربرت (۱۶۲۸میلادی، ۱۰۳۸ هجری) نیز در سفرنامه خود به کیفیت بسیار بد آب در منطقه لارستان اشاره نموده است. او اظهار میدارد: کیفیت آب بسیار نامرغوب است و مزهی بد و نامطبوعی دارد. این آب موجب بیماریهای بسیار میگردد(تاریخ مفصل لارستان، ۱۳۸۵، ص۷۷۳و۷۷۴).
سفرنامهی ژوهان آلبرشت فن ماندلسلو (۱۶۳۸میلادی، ۱۰۴۸قمری): “مردم این شهر آب آشامیدنی خود را از برکهها به دست میآورند که معمولا بهداشتی نیست و بر اثر آشامیدن این آب کرمی کوچک در پا و پوست آنها درست میشود که بیرون آمدن آن از زیر پوست، با درد شدید همراه است و بهبودی این نوع مرض نیز به سادگی انجام نمیپذیرد. از این رو به نظر میرسد که ما ناگزیر بودیم آب را ابتدا گرم و سپس سرد کرده آن را بنوشیم”. (تاریخ مفصل لارستان، ۱۳۸۵، ص۷۷۶)
سفرنامهی ژان تونو ( ۱۶۶۵میلادی، ۱۰۷۶ قمری): “دراین شهر آب آشامیدنی بسیار بد است، زیرا آنها تنها آب آبانبار مصرف میکنند که بسیار ناسالم است و بهتر است که یک آهن گدازان را در آن فرو کرد و با یک پارچه آن را صاف کرد؛ زیرا کرمهایی در آن آب زاد و ولد میکنند که بلعیده میشوند و به تدریج بین گوشت و پوست جای میگیرند، نه تنها در پا قرار میگیرند، بلکه همچنین در دیگر قسمتهای بدن نیز ایجاد میشوند. ما به سهم خودمان آب خوب در آنجا نوشیدیم، به خاطر بارانی که در روزی که مارسیدیم، بارید. ” (تاریخ مفصل لارستان، ۱۳۸۵، ص۷۷۶). سفرنامهی جان اشتروین(۱۶۷۲میلادی، ۱۰۸۳ قمری): “آب باران را در آب انبارها نگه میدارند و آبانبارها هم فقط به دستور حاکم باز میشوند و هرچند این آب بسیار آلوده است، حتی قطرهای از آن به هدر نمیرود. این آب به قدری فاسد و آلوده است که موجب ورمهایی به اندازهی دو ذرع ( ۱/۱۸ سانتیمتر) بین گوشت و پوست میشود. این ورمها در پا و ران به وجود میآید.” (تاریخ مفصل لارستان، ۱۳۸۵، ص۷۵۹).
سفرنامهی جان فرایر (۱۶۷۷میلادی، ۱۰۸۸قمری): “آب آشامیدنی مردم از باران تامین میشود که در برکهها جمع میگردند. هزینه ساخت آبانبارها در این ناحیه بیشتر از دیگر جاهاست. ” (تاریخ مفصل لارستان، ص۷۹۰)
سفرنامه انگلبرت کمپفر (۱۶۸۵میلادی، ۱۰۹۷قمری): “در اطراف شهر تنگههایی وجود دارد که آب سیلاب از آنها جمع آوری میشود. جوی آبی در شهر جاریست که آب آن کمی شورمزه است. مردم ناگزیرند آب جمع آوری شده در تنگهها و آب انبارها را به قلعه آورده و مصرف کنند. هنرو صنعت آبرسانی کار بسیار جالبی است که احتمالا توسط پرتغالیها به کار گرفته شده است. ” (تاریخ مفصل لارستان، ص۷۹۵)
سفرنامهی حاج زین الدین شیروانی (۱۸۷۲میلادی، ۱۲۴۸قمری): آب لار ناگوار و ناسازگار و هوایش به غایت حار است. (تاریخ مفصل لارستان، ص۸۰۲)
سفرنامه استاک(۱۸۸۱میلادی، ۱۲۹۹قمری): در سفرنامه استاک نیز در ارتباط با منابع آبی شهر لار به موارد زیر اشاره شده است:
قدمگاه بر تپهی مقابل مقبره نادرشاه افشار قرار دارد. آب این محدوده توسط آبانباری که به واسطه زهکشی آب، از نوک تپه آبگیری میشود، تامین میگردد. در قدمگاه دو آبانبار گرد و مستطیلی وجود دارد.
حوالی بازار قیصریه آبانباری به شکل صلیب وجود دارد. توده مردم به این عمارت افتخار میکنند و معتقدند در انتهای هر چهارسوق در حیاطها آب انبارهای مشابهی وجود داشته که شترها در آنجا بارشان را زمین میگذاشتند.
لار یک قنات کوچک با آبی شور دارد. آب چاهها هم شور است. آب تقریبا ۶۰-۷۰ فوت زیر زمین است. (تاریخ مفصل لارستان، ص۸۱۰)
ژاک دومورینی (۱۹۱۱میلادی، ۱۳۲۹قمری): “میزان بارش در این منطقه زیاد است، آب آشامیدنی از حوضچههایی که آب باران در آنها جمع میشود، تهیه میگردد. عمق حوضچهها به ۱۸ تا ۲۰ متر میرسد. برای نیازهای کشاورزی از آب چند چاه استفاده میشود.” (تاریخ مفصل لارستان، ص۸۴۰)
به عنوان یک جمعبندی کلی از مطالب فوق میتوان اظهار داشت که شیوهی پخش آب در سطح شهر و آبرسانی به آبانبارها چندان حساب شده و اصولی بوده که توجه همگان را به خود جلب نمودهاست. نکته دیگری که در این گزارشات به چشم میخورد، نارضایتی اکثر مسافران از کیفیت آب میباشد. هرچند مطالب ارائه شده در سفرنامهها بسیار مختصر و کوتاه است اما میتوان برداشت نمود که در طول این سالها آبانبارها تغییر چندانی در شکل، ساخت و اجزای تشکیل دهنده نداشتهاند.
تاثیرات اجتماعی آبانبارها بر ساکنان محله(آبانبارها از دیدگاه اجتماعی)
آبانبار قبل از اینکه یک سازه معماری باشد، یک سازه اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و هنری است (مسرت، ۱۳۸۹، ص ۱۰). آبانبار اغلب در مرکز محلات ساخته میشده و در بسیاری از محلها، بزرگترین و چشمگیرترین واحد معماری به شمار میرفتهاست.
فرهنگ آبانبار سازی را میتوان بهترین نمونهی یک کار اجتماعی، عام المنفعه و همگانی دانست که همگان بنابر وظیفهی خود و بدون هیچ گونه چشمداشت مادی و تنها برای رضای خدا و ثواب و آمرزش گناهان در آن سهیم میشدهاند. ساخت آب انبار و وقف آن به عنوان یک سنت حسنه و وظیفه اجتماعی بوده که توسط اغنیا و افرادی که دار ای مکنت مالی بودند صورت میگرفته است. آبانبارها توسط اهالی هر محل اداره میشدند و از کسی مبلغی برای استفاده از آن گرفته نمیشد. در شهر لار معمولا اهالی محله هزینهی نگهداری و تعمیرات آبانبار را میپرداختند، اما در سایر شهرها گاهی همان فرد خیر که آبانبار را ساختهاست، املاکی را وقف به تعمیرات نموده یا در آمدی را برای تعمیر آن آبانبار مقرر میداشتهاست(عطارها،۱۳۸۵،ص۲). اداره، تعمیر و آبگیری آبانبار یک فعالیت خودجوش مردمی بود که بارویکرد تعاون و فعالیت جمعی مردم سامان میگرفت.
در کاشان آب انبار به دست افرادخیر احداث و وقف میشده و شخص واقف مقدار ی از املاک و دارایی خود را جهت حفظ آبانبار و به نام آن وقف میکرد. ساخت آبانبار همیشه با نیت خیرخواهی همراه بوده است. بانی آن را ساخته است تا تعدادی از مردم اعم از مسلمان و غیر مسلمان از آن استفاده کنند و دعای خیری برای او بفرستند. اهمیت آب انبارها و هزینه آبگیری آنها از دیرباز افراد خیر را به فکر چاره اندیشی انداخته و در کنار هر آب انباری، گذری و مغازهای ایجاد نموده و آنها را وقف بر آن کردهاند تا در طول زمان این سنت حسنه یعنی آبگیری از آب انبارها ادامه پیدا نموده و در تابستان های گرم و طاقت فرسا، رهگذران تشنه را سیراب نماید. اضافه بر آن سقاهایی درگذشته در این منطقه بودهاند که با مشک آب را از آب انبارها به بالا آورده و در بین مردم توز یع م ی نمودند که این رسم در ایام محرم در ای ن منطقه هنوز ادامه دارد(خیرخواه آرانی،۱۳۸۵،ص۸۲).
بنابراین زمین آبانبارها وقف بودهاست. جهت واگذاری زمین آبانبار ابتدا باید از شبکه بهداشت، شهرداری و اداره اوقاف مجوز واگذاری دریافت گردد. درآمد حاصل از واگذاری صرف ۱- تامین آب شرب، ۲- تعمیرو باززندهسازی سایر آبانبارها و ۳- امور خیریه میگردد.
آبانبارها به واسطهی موقعیت مکانی و کاربری ویژه خود شکل دهندهی تعاملات اجتماعی میان مردم بودهاند. همواره افرادی که برای برداشت آب به آنجا مراجعه مینمودهاند زمانی فرصت داشتهاند یکدیگر را ببینند و به گفتگو با هم بپردازند. این امر سبب گردیده فضاهایی با کاربری اجتماعی جهت استراحت افراد و گفتگوی میان آنها در پاشیرها و محلهای برداشت آب ساخته شود.
اشعار محلی درمورد آبانبارها
آبانبارها به عنوان یکی از بناهای پراهمیت شهر لار، همواره مورد توجه همگان بودهاند. براین اساس مردم شهر لار اشعار بسیاری را در وصف آنها سرودهاند. شاعران در این اشعار، آبانبارها را نمادی از شهر لار دانسته و به آنها افتخار میکنند. در ادامه به این اشعار اشاره میشود.
گو به زر بنویسند بر درو دیوار شناسنامهی شهر من است آبانبار
همان که حاتم طایی صفت ببخشاید زلال قلب خودش را به مردمی دیندار
به روی قلعهی زیبای اژدها پیکر نشان برج حکایت ز نادر افشار
(شعر از عبدالرضا مفتوحی)
هرکجا برکهای نشسته بر خاک بیشک آنجاست مرز لارستان
گربهارش بگسترد دامن میشود قالی بهارستان
دورباد از تو ای دیار نجیب خشکسالی، بلای لارستان
(شعر از سید مصطفی کشفی )
برکه ها رهنمای خاموشند سپری در برا بر خورشید
دست سازنده اش توانا بود که نشانده به دیده، بذر امید
وضعیت کنونی آبانبارهای شهر لار
آبانبارها در سالهای نه چندان دور یکی از عناصر حیاتی شهرها و شکل دهندهی گذرها و محلات در مناطق گرم و خشک بودهاند، اما امروزه با تامین آب مورد نیاز مردم توسط سیستم لولهکشی شهری، این بناها اندک اندک به دست فراموشی سپرده شدهاند. با فراموشی آنها حاصل قرنها تجربه و مهارت در زمینه معماری بومی و تعامل با طبیعت نیز به فراموشی سپرده شدهاست. آبانبارها نه تنها در حوزههای معماری و سازه بلکه در حوزهی اجتماعی و برقراری تعاملات میان ساکنان یک محله نیز بسیار موفق بودهاند. شاید امروزه امکان استفاده از آبانبارها با کاربری گذشتشان وجود نداشته باشد، اما فنونی در ساخت آنها نهفتهاست که با بهرهگیری از آنها در معماری امروز میتوان به طراحی بناهای با درجه آسایش بالاتر در حین سازگاری بیشتر با محیط پرداخت. علاوه بر موارد فوق پس از شناخت دقیق وضع موجود، نقاط قوت و ضعف آبانبارها میتوان در جهت مرمت، احیا، بهسازی و باززندهسازی آنها اقدام نمود. برای نیل

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه با موضوعنیروی کشش، بومی سازی، زیبایی شناسی، معماری ایرانی
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید